Tρία προβλήματα αναζητούν λύσεις, του Βασίλη Αγγελόπουλου

Η βελτίωση των δεξιοτήτων, για εργαζόμενους και ανέργους, σε μια προσπάθεια της αξιοποίησης των νέων τεχνολογικών εξελίξεων, που συνδράμουν στην αύξηση της παραγωγικότητας, πρέπει να αποτελέσει κεντρικό στόχο της πολιτείας αλλά και των επιχειρήσεων. Ταυτόχρονα, έχει εντοπιστεί ότι χρειάζεται να γίνει καλύτερη η σύζευξη της αγοράς εργασίας με την εκπαίδευση, έτσι ώστε οι ανάγκες που θα διαπιστώνονται και πολύ περισσότερο οι ελλείψεις σε προσωπικό που θα καταγράφονται, να καλύπτονται με τον βέλτιστο δυνατό τρόπο.

Ξεχωριστό, αλλά καθόλου υποδεέστερο, πεδίο εν διαφέροντος αποτελεί το σταθερό πρόβλημα του brain drain, καθώς η φυγή των «καλών μυαλών» από την Ελλάδα προς το εξωτερικό, αν και μειωμένη σε σχέση με τα μνημονιακά έτη, φαίνεται να συνεχίζεται.

Πρόκειται για τρία σημαντικά προβλήματα, που έχουν εντοπιστεί στην ελληνική αγορά εργασίας, που συνδέονται μεταξύ τους και αναζητούν άμεση επίλυση, έτσι ώστε η ανταγωνιστικότητα του παραγόμενου προϊόντος, σε διάφορους κλάδους της οικονομίας, να διατηρηθεί σε υψηλά επίπεδα.

Κατάρτιση

Στο πεδίο των δεξιοτήτων, η αξιοποίηση της ΔΥΠΑ θεωρείται κομβικής σημασίας. Το Εθνικό Συμβούλιο Δεξιοτήτων Εργατικού Δυναμικού, που έχει δημιουργηθεί γι’ αυτόν ακριβώς τον σκοπό, αναμένεται να ενεργοποιηθεί περισσότερο, ώστε να μπορεί να προβλέπει τις αντίστοιχες μελλοντικές ανάγκες στην αγορά εργασίας. Η πρόσφατη έρευνα του Κέντρου Επιμελητηρίων Ελλάδος (ΚΕΕΕ), που ανέδειξε ότι οι κενές θέσεις εργασίας στη χώρα μπορεί να προσεγγίζουν τις 260.000, ασφαλώς και αποτελεί ηχηρό καμπανάκι και δείχνει το μέγεθος του προβλήματος. Γι’ αυτό και θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό να γίνει καλύτερη διασύνδεση των αναγκών που ανακύπτουν με τα προγράμματα κατάρτισης που προσφέρονται.

Εκτός όμως από τα προγράμματα κατάρτισης, στη ΔΥΠΑ στοχεύουν και στην καλύτερη αξιοποίηση των Επαγγελματικών Σχολών Μαθητείας (ΕΠΑΣ). Εκτιμάται ότι προσφέρουν λύσεις επαγγελματικής αποκατάστασης σε δυναμικά τεχνικά επαγγέλματα και θεωρείται ότι η καλύτερη ενημέρωση της ελληνικής οικογένειας επί αυτών θα προσφέρει μια πρώτης τάξεως βελτίωση της σύζευξης της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας. Δεν είναι τυχαίο ότι το 88% των νέων -όπως έχει υπολογιστεί- που φοιτούν στις ΕΠΑΣ της ΔΥΠΑ, βρίσκουν δουλειά αμέσως μετά τη λήξη της φοίτησής τους, ποσοστό εξωπραγματικό για τα ελληνικά, και όχι μόνο, δεδομένα. Η διαδικασία κτιριακής αναβάθμισης των ΕΠΑΣ βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, όπως επίσης και η καλύτερη στόχευσή τους προς τις τοπικές κοινωνίες, ώστε να γίνουν πιο γνωστές οι εν λόγω σχολές στο ευρύ κοινό. Υπενθυμίζεται ότι, σε αυτή τη φάση, λειτουργούν από τη ΔΥΠΑ 50 Επαγγελματικές Σχολές Μαθητείας (ΕΠΑΣ) , 7 Πειραματικές ΕΠΑΣ, που εστιάζουν σε τουρισμό και επισιτισμό, ενώ υπάρχουν και άλλες 30 Σχολές Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΣΑΕΚ). Όλες αυτές οι σχολές λειτουργούν σε όλη την Ελλάδα, παρέχουν διετή φοίτηση και γνώσεις επιπέδου, ενώ στο πεδίο της πρακτικής προσφέρουν και μηνιαία αμοιβή στους συμμετέχοντες. Το πλέον σημαντικό όμως αυτής της πλευράς της προσφοράς υπηρεσιών από τη ΔΥΠΑ, είναι ότι οι ΕΠΑΣ διευκολύνουν σημαντικά στο κρίσιμο πεδίο της επαγγελματικής αποκατάστασης. Άρα, πρόκειται να στηριχθούν και να αναβαθμιστούν ακόμα περισσότερο.

Εκπαίδευση

Ο τομέας της εκπαίδευσης όμως και της καλύτερης σύζευξης με την αγορά εργασίας έχει πολλές παραμέτρους. Τα ζητήματα αυτά απασχολούν ιδιαίτερα και το υπουργείο Παιδείας και συνολικά την επιστημονική κοινότητα.

Η προσπάθεια καλύτερης «επαφής» των Πανεπιστημίων με την αγορά εργασίας θεωρείται εξίσου κρίσιμη. Ήδη στο σκέλος της κατάρτισης δόθηκε η ευκαιρία και στα Πανεπιστημιακά Ιδρύματα να συμμετάσχουν στη διαδικασία. Αρμόδιοι παράγοντες της ΔΥΠΑ θεωρούν ότι η όλη προσπάθεια έτυχε περιορισμένης απήχησης και τελικά αποδοχής από την εκπαιδευτική κοινότητα, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά το πανεπιστημιακό επίπεδο . Τα ιδιωτικά Κέντρα Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΚΕΚ) φάνηκαν πιο έτοιμα να ανταποκριθούν στις προσδοκίες.

Με δεδομένο ότι πρέπει έως το τέλος του 2025 να έχουν ολοκληρώσει την κατάρτισή τους τουλάχιστον 500.000 εργαζόμενοι και άνεργοι, για να καλυφθεί ο στόχος που έχει τεθεί και να αξιοποιηθούν τα σχετικά κονδύλια από το Ταμείο Ανάκαμψης, η προσπάθεια της ΔΥΠΑ, που ξεκίνησε προ διετίας, συνεχίζεται με αμείωτη ένταση. Ήδη οι καταρτιζόμενοι έχουν ανέλθει στις 270.000 και ο αριθμός τους εκτιμάται ότι θα συνεχίσει να αυξάνεται. Στις αρχές το καλοκαιριού προκηρύχθηκαν άλλες 50.000 θέσεις για κατάρτιση σε πράσινες δεξιότητες και έπεται συνέχεια.

Brain drain

Στο εξίσου σημαντικό πεδίο του brain drain η κατάσταση δεν δείχνει σημάδια ανατροπής της πορείας που έχει συντελεστεί ήδη από την εποχή των μνημονίων.

Πρόσφατη έκθεση του Ινστιτούτου ΕΝΑ κατέδειξε ότι ανήλθαν στο ένα εκατομμύριο όσοι επέλεξαν τον δρόμο της μετανάστευσης προς εύρεση καλύτερης δουλειάς και καλύτερου επιπέδου διαβίωσης. Είναι χαρακτηριστικό ότι την περίοδο 2010 – 2018 αποχώρησαν από την Ελλάδα 796.191 άνθρωποι που ανήκουν στον οικονομικά ενεργό πληθυσμό. Η κατάσταση σαφώς περιορίστηκε την επόμενη τετραετία, 2019 – 2022, αλλά σε καμία περίπτωση δεν αντιστράφηκε, καθώς και τότε καταγράφηκαν άλλες 283.801 απώλειες ανθρώπινου δυναμικού. Έτσι συνολικά στην περίοδο 2010 – 2022 οι πολίτες που εγκατέλειψαν την Ελλάδα για να βρουν καλύτερη δουλειά στο εξωτερικό ανήλθαν σε 1.079.992 άτομα, αριθμός που είναι πολύ δύσκολο να αντικατασταθεί άμεσα. Παρά τις προσπάθειες που έχουν γίνει και από το υπουργείο Εργασίας, με την εφαρμογή της πλατφόρμας Rebrain Greece, δεν φαίνονται έως τώρα ουσιαστικά αποτελέσματα, που να δείχνουν αντιστροφή του κλίματος.

Αμοιβές – Ακρίβεια

Άλλωστε οι βασικοί λόγοι που οδήγησαν τα «καλά μυαλά» της χώρας να επιλέξουν το εξωτερικό για να διαπρέψουν δεν έχουν εκλείψει, το αντίθετο. Η πίεση στους μισθούς παραμένει. Δεν είναι τυχαίο ότι πρόσφατη έκθεση του Ινστιτούτου Εργασίας (ΙΝΕ) της ΓΣΕΕ ανέδειξε το πρόβλημα, εστιάζοντας στους μισθούς πάνω από 1.200 ή ακόμα και πάνω από 1.600 ευρώ. Όταν αναφερόμαστε σε πολίτες από την πιο μορφωμένη ομάδα του εργατικού δυναμικού, εννοείται ότι οι αποδοχές τους θα έπρεπε να είναι σαφώς υψηλότερες, κάτι που δεν συμβαίνει. Συνδυαστικά με αυτό έρχεται και η έλλειψη νέων Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας (ΣΣΕ) που θα μπορούσαν να συνδράμουν ως προς αυτό. Το γεγονός ότι μόλις το 25% των εργαζομένων της χώρας καλύπτονται από κάποια ΣΣΕ, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 17 ποσοστιαίες μονάδες παραπάνω, στο 42%, δείχνει το μέγεθος του προβλήματος. Πόσο μάλλον που η Ελλάδα έχει δεσμευτεί να αυξήσει το ποσοστό συμμετοχής των εργαζομένων στις ΣΣΕ στα επίπεδα του 80% σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Η συγκεκριμένη ανακολουθία ασφαλώς και δεν βοηθά, ώστε να αυξηθούν οι μέσοι μισθοί και άρα να περιοριστεί το φαινόμενο του brain drain. Σε όλα τα παραπάνω πρέπει να προστεθούν και τα ζητήματα της ακρίβειας, που επιβαρύνουν περαιτέρω το σκηνικό. Μια ακρίβεια που ειδικά για νέους και μορφωμένους εργαζόμενους γίνεται ακόμα πιο αισθητή, καθώς επιδρά σημαντικά και στην αγορά ακινήτων. Πολλοί εξ αυτών θέλουν να δημιουργήσουν οικογένεια και οι συνθήκες που επικρατούν στη χώρα λειτουργούν αποτρεπτικά ως προς αυτό. Οι τιμές των ακινήτων και των ενοικίων διαρκώς αυξάνονται και κινούνται σε αναντιστοιχία με τους μισθούς.

Οι τιμές σε βασικά αγαθά επίσης κινούνται σταθερά ανοδικά, λόγω πληθωρισμού, που ταλαιπωρεί την ελληνική οικονομία εδώ και μία τριετία. Όλα αυτά λειτουργούν προς την κατεύθυνση της συνέχισης του brain drain και η αντιστροφή της πορείας του μοιάζει δύσκολη σε αυτή τη φάση, παρά τις προσπάθειες που καταβάλλονται από το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής για να προσφερθούν μέτρα στήριξης σε νέες μητέρες και νέες οικογένειες. Στο πλαίσιο αυτό, μελετάται από την κυβέρνηση η αύξηση του επιδόματος παιδιού, ώστε να υπάρξει ένα αντίβαρο και στο δεδομένο δημογραφικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η χώρα. Αυτή τη στιγμή, στην Ελλάδα υπάρχουν 334.000 οικογένειες με ένα παιδί, άλλες 335.000 με δύο παιδιά, ενώ αισθητά λιγότερες είναι οι οικογένειες με τρία παιδιά (79.000) ή και περισσότερα, καθώς καταγράφονται μόλις 18.174 πολύτεκνοι.

ΠΗΓΗ: «ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ»