Το «μαγικό χρήμα» που φούσκωσε τον πληθωρισμό και το χρέος

 Η ΠΑΝΔΗΜΙΑ της Covid-19 βρήκε την παγκόσμια οικονομία να έχει καταχωνιάσει τον πληθωρισμό στα πιο απρόσιτα σημεία της μνήμης της. Από την κρίση του 2008 οι τιμές στις προηγμένες οικονομίες αυξάνονταν λιγότερο από τον επιθυμητό στόχο του περίπου 2% ετησίως και αυτό είχε δημιουργήσει την αίσθηση ότι οι θηριώδεις αυξήσεις των τιμών των προηγούμενων δεκαετιών ήταν παρελθόν. Η υπερχρέωση, η κλιματική αλλαγή και η ανισότητα είχαν υποβαθμίσει τον φόβο μιας πληθωριστικής έκρηξης στη λίστα των προτεραιοτήτων των ισχυρών ηγετών. Έτσι, όταν ξέσπασε η πανδημία, οι κεντρικές τράπεζες αλλά και οι κυβερνήσεις πρόκριναν πολιτικές που είτε δεν λάμβαναν υπόψη τον πληθωρισμό είτε αντιμετώπιζαν μια πιθανή αναζωπύρωση του ως ελεγχόμενη εξέλιξη. Η αθρόα παραγωγή νέου χρήματος έγινε με τον τρόπο αυτό το νέο δεδομένο της οικονομικής πολιτικής. Σ’ αυτήν τη νέα πραγματικότητα οι κεντρικές τράπεζες δεν θα αντιμετώπιζαν καμία τιμωρία για τη δημιουργία χρημάτων από το τίποτα και οι κυβερνήσεις, εκμεταλλευόμενες τα χαμηλότερα επιτόκια, θα μπορούσαν να δανείζονται χωρίς καμία επίπτωση. Πολλοί οικονομολόγοι είπαν ότι η παγκόσμια οικονομία μπήκε σε μια νέα φάση την οποία ο οικονομολόγος Sebastian Mallaby ονόμασε «Εποχή του μαγικού χρήματος».

ΓΙΑ ΔΥΟ ΧΡΟΝΙΑ οι ισχυρές οικονομίες χόρευαν σε μια βροχή χρήματος. Οι αριθμοί ζαλίζουν. Τον Μάρτιο και το πρώτο εξάμηνο του Απριλίου του 2020 η Fed διοχέτευσε περισσότερα από 2 τρισεκατομμύρια δολάρια στην οικονομία, αγόρασε εταιρικά ομόλογα -συμπεριλαμβανομένων των επικίνδυνων ομολόγων «σκουπίδια»- και συνεργάστηκε με το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών και το Κογκρέσο για να παρέχονται δάνεια σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Σε αντίθεση με ό,τι γνωρίζαμε μέχρι σήμερα, η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ αναδείχτηκε δανειστής εσχάτης καταφυγής όχι μόνο στη Wall Street, αλλά και στην πραγματική οικονομία. Ανάλογες πολιτικές εφάρμοσαν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και οι Κεντρικές Τράπεζες της Ιαπωνίας και του Ηνωμένου Βασίλειου. Φυσικά η πολιτική αυτή είχε παράπλευρες απώλειες. Για παράδειγμα, οι εύθραυστες οικονομίες δεν είχαν τη δυνατότητα να αυξήσουν τον δανεισμό τους, επειδή οι πιστωτές προτιμούσαν την ασφάλεια που πρόσφεραν οι τοποθετήσεις σε τίτλους χρέους των ισχυρών οικονομιών. Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, τους δύο πρώτους μήνες της πανδημίας 100 δισ. δολάρια επενδυτικού κεφαλαίου εγκατέλειψαν τις αναπτυσσόμενες χώρες και περισσότερες από 90 χώρες υπέβαλαν αίτηση στο ΔΝΤ για βοήθεια. Για τις οικονομίες αυτές δεν υπήρχε η ευελιξία της χαλάρωσης αλλά το άγος της λιτότητας.

ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ ΣΤΙΣ ΙΣΧΥΡΕΣ οικονομίες η διοχέτευση του «μαγικού χρήματος» ήταν επιλεκτική, χωρίς κανόνες, όρους και προϋποθέσεις, με αποτέλεσμα να επωφεληθούν υπερχρεωμένες επιχειρήσεις καθώς και οικονομικοί κολοσσοί που δεν σέβονται το περιβάλλον, τους καταναλωτές… Δεν θα ήταν υπερβολή αν υποστήριζε κανείς ότι ένα μεγάλο ποσοστό του «μαγικού χρήματος» μετατράπηκε σε κέρδη, κυρίως για τις τράπεζες και τους μετόχους.

   Και ξαφνικά το κοιμισμένο τέρας του πληθωρισμού ξύπνησε. Οι αυξημένες τιμές της ενέργειας, σε συνδυασμό με την αποδιάρθρωση των εφοδιαστικών και μεταφορικών αλυσίδων, προκάλεσε έκρηξη των τιμών. Οι Κεντρικές Τράπεζες και οι κυβερνήσεις, που μέχρι εκείνη τη στιγμή πίστευαν ότι μπορούσαν «ατιμώρητα» να παράγουν χρήμα, ήρθαν αντιμέτωπες με την προοπτική της αναδρομικής τιμωρίας. Φυσικό επακόλουθο ήταν ο δημόσιος διάλογος να μεταφερθεί από τα οφέλη της ποσοτικής χαλάρωσης στο κατά πόσον η έκρηξη των πληθωριστικών πιέσεων θα είναι ένα παροδικό φαινόμενο ή μια κατάσταση που θα διαρκέσει για μεγάλο χρονικό διάστημα. Στην πραγματική ζωή, το «ξύπνημα» του τέρατος στους περισσότερους προκαλεί τρόμο. Αναμενόμενο συναίσθημα. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς οικονομολόγος για να γνωρίζει ότι σε όλες τις οικονομικές κρίσεις αυτοί που τελικά πληρώνουν τον λογαριασμό είναι η μεσαία τάξη, οι μισθοσυντήρητοι, οι άνεργοι και όσοι βρίσκονται στη βάση της οικονομικής πυραμίδας.

ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΣΗΜΕΡΑ δεν θα ήταν υπερβολή αν κάποιος υποστήριζε ότι ο τρόμος έχει μετατραπεί σε πανικό. Οι περισσότεροι Έλληνες που έχουν να αντιμετωπίσουν τους υπέρογκους λογαριασμούς στην ενέργεια και τις καθημερινές ανατιμήσεις στα τρόφιμα και στα βασικά καταναλωτικά αγαθά και υπηρεσίες, τρέμουν τη στιγμή που θα βρεθούν σε αδυναμία να πληρώνουν τις υποχρεώσεις τους. Καθώς διαπιστώνουν ότι η κυβέρνηση δεν βρίσκεται δίπλα τους αλλά απέναντι, πανικοβάλλονται στη σκέψη ότι με πρόσχημα τον πληθωρισμό θα βρεθούν αντιμέτωποι με τις επιπτώσεις των «προγραμμάτων λιτότητας» που θα επιβληθούν. Όσο και αν ακούγεται υπερβολικό, η μεγαλύτερη απειλή δεν προέρχεται από τις τιμές που έχουν κάνει το «καλάθι της νοικοκυράς» ασήκωτο, αλλά από το χρέος.

    Πριν από δύο εβδομάδες η γερμανική Handelsblatt έγραφε για επικείμενο «ντόμινο» στις αγορές καθώς οι αποδόσεις των ομολόγων αυξάνονται, ιδιαίτερα στην Ελλάδα και στην Ιταλία. Σύμφωνα με την εφημερίδα, η αύξηση αυτή οφείλεται στην απροθυμία των επενδυτών «να κρατήσουν ομόλογα από τις χώρες της ευρωζώνης με υψηλό χρέος, παρά μόνον αν η ΕΚΤ προσφέρει ένα είδος εγγύησης ότι θα στηρίξει». Ήδη, σε αναλύσεις που δημοσιεύονται στον διεθνή Τύπο, πολλοί οικονομολόγοι προβλέπουν ότι το μέλλον θα είναι δύσκολο καθώς η Ελλάδα και οι υπερχρεωμένες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου θα κληθούν να καταβάλουν και πάλι υψηλότερα επιτόκια. «Η αύξηση των αποδόσεων που παρατηρούμε τις τελευταίες ημέρες είναι μόνο η αρχή. Με την αναμενόμενη εξομάλυνση της νομισματικής πολιτικής, επανερχόμαστε ξαφνικά σε μια κατάσταση, στην οποία μετράει η φερεγγυότητα του οφειλέτη», σημείωνε ο Ρενέ Χέρμαν, επικεφαλής οικονομικών ερευνών στον οίκο αξιολόγησης «Independent Credit View».

ΚΑΙ ΑΥΤΗ Η ΖΟΦΕΡΗ πραγματικότητα γίνεται αποπνικτική όταν συνειδητοποιείς ότι η διαχείριση γίνεται από μια κυβέρνηση που πιστεύει πως η λιτότητα είναι ο μοναδικός τρόπος για να αντιμετωπιστούν τα χρέη και τα ελλείμματα και ότι οι «επενδυτές» είναι το μέσο για να επιτευχθεί η ανάκαμψη. Υπό το πρίσμα αυτό, το ζητούμενο είναι πώς θα αξιοποιήσει τη νέα πραγματικότητα για να προωθήσει τις πολιτικές που θεωρεί απαραίτητες για να φέρει τον τόπο στα μέτρα της.

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς οικονομολόγος για να γνωρίζει ότι σε όλες τις οικονομικές κρίσεις αυτοί που τελικά πληρώνουν τον λογαριασμό είναι η μεσαία τάξη, οι μισθοσυντήρητοι, οι άνεργοι και όσοι βρίσκονται στη βάση της οικονομικής πυραμίδας. Στην Ελλάδα σήμερα δεν θα ήταν υπερβολή αν κάποιος υποστήριζε ότι ο τρόμος έχει μετατραπεί σε πανικό.

Πηγή “Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ ” Του ΓΙΑΝΝΗ ΣΙΩΤΟΥ