280.000 ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ ΛΕΙΠΟΥΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ

“Οικοδομές υπάρχουν άνθρωποι για να τις χτίσουν δεν υπάρχουν”.

Αυτή η παράφραση μπορεί να περιγράψει γλαφυρά αυτό που συμβαίνει σήμερα στον κλάδο της κατασκευής ακινήτων. Μοιάζει με φάρσα, αλλά μετά από μια δεκαετία σκληρής κρίσης, κατά την οποία η οικοδομική δραστηριότητα είχε σχεδόν μηδενίσει, σήμερα οι ρυθμοί της είναι ταυτόχρονα εκρηκτικοί και πολύ αργοί. Κι αυτό γιατί υπάρχει τεράστιο ενδιαφέρον για ανέγερση νέων ακινήτων, αλλά λείπουν εργατικά χέρια και τεχνίτες από τις οικοδομές.

Το αποτέλεσμα που φέρνουν οι άδειες από ανθρώπους σκαλωσιές είναι αυτό που θα φανταζόταν κανείς:  τεράστιες καθυστερήσεις και αυξημένα κόστη.

Η Αθήνα είναι γεμάτη από γερανούς που στέκονται ακίνητοι πάνω από ημιτελή κτίρια. Η Θεσσαλονίκη το ίδιο. Οι οικοδομές μοιάζουν με στοιχειωμένα εγκαταλειμμένα κτίρια άλλων εποχών. Οι επίδοξοι αγοραστές καλούνται να κάνουν υπομονή. Συνεργεία για να συνεχίσουν τη δουλειά δεν υπάρχουν. Και όσα υπάρχουν είναι κλεισμένα και δουλεύουν σε δύο βάρδιες πρωί και βράδυ. Οι δε εταιρείες στις οποίες δουλεύουν τα συνεργεία αδυνατούν να βρουν άλλους εργάτες και τεχνίτες. Πόσο λίγοι μπορεί να είναι;

Οι αριθμοί λένε πάντα την αλήθεια. Και στη γλώσσα των αριθμών έχει μιλήσει ο πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος TEE Γιώργος Στασινός. Ο ίδιος έχει επισημάνει ότι συνολικά λείπουν 100.000. εργαζόμενοι από τις οικοδομές και 127.000 από τις κατασκευές. Ακόμη, χρειάζονται επιπλέον 10.οοο μηχανικοί και περισσότεροι από 50.000 τεχνίτες . Το ότι αυτή η εκτίμηση είναι μετριοπαθής το αποδεικνύει με ανάγλυφο τρόπο η αποτύπωση της εξέλιξης του εργατικού δυναμικού στις κατασκευές, σύμφωνα με έρευνα του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών ΙΟΒΕ.

Ένα τεράστιο ποσοστό εργατών και τεχνιτών, κατά κύριο λόγο αλβανικής καταγωγής, είτε πήρε ξανά τον δρόμο της ξενιτιάς μετακινούμενο σε άλλες χώρες της Ε.Ε είτε έμεινε στην Ελλάδα αλλά άλλαξε επάγγελμα. Με βάση αυτή, λοιπόν, το 2008 στον κατασκευαστικό κλάδο απασχολούνταν συνολικά 595.000 άτομα ενώ το 2019 το εργατικό δυναμικό στον ίδιο κλάδο έφτανε μετά βίας τα 150.ooo. Το 2020 βάσει της έρευνας του ΙΟΒΕ που επικαλείται στοιχεία της Eurostat, ο κατασκευαστικός κλάδος στην Ελλάδα είχε 61.511 εταιρείες, εκ των οποίων οι 4.830 ειδικεύονταν σε κατασκευές κτιρίων. Το 2009 οι εταιρείες του κλάδου ήταν 112.952 ενώ οι ειδικευμένες σε κατασκευές κτιρίων ήταν 17.372.

Η συντριπτική πλειονότητα των επιχειρήσεων του κλάδου των κατασκευών στη χώρα 96,8% το 2019 είναι πολύ μικρές επιχειρήσεις, ατομικές επιχειρήσεις, αυτοαπασχολούμενοι, επιχειρήσεις με προσωπικό μικρότερο από 10 άτομα. Ωστόσο, οι επιχειρήσεις αυτές αντιπροσωπεύουν το 36,4% της αξίας παραγωγής των κατασκευών. Μόλις 15 επιχειρήσεις απασχολούν περισσότερους από 250 εργαζομένους και αντιπροσωπεύουν το 1/4 της αξίας παραγωγής των κατασκευών. Στην αγορά, ως εκ τούτου επικρατεί ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης. Ειδικά τον τελευταίο ενάμιση χρόνο, κατά τον οποίο υπάρχει οικοδομικός οργασμός λόγω του στεγαστικού gap που εμφανίστηκε (έλλειψη των διαθέσιμων ακινήτων για στέγαση, φαινόμενο που ενέτειναν η παύση των οικοδομικών εργασιών στη διάρκεια της κρίσης και οι πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης πιο πρόσφατα) αυτή η έλλειψη σε προσωπικό έγινε πιο εμφανής. Η ζήτηση είναι μεγάλη τόσο για ανέγερση νέων οικοδομών στον αστικό ιστό όσο και για ανακαινίσεις. Όταν λέμε ότι τρέχουμε και δεν φτάνουμε το εννοούμε παραδέχεται παράγοντας του χώρου. Είναι πολύ μεγάλη η ζήτηση και λίγα τα συνεργεία με ελάχιστο προσωπικό.

Όλα τα συνεργεία αναγκάζονται να εκδίδουν ειδικές άδειες για να εργάζονται ταυτόχρονα σε δύο οικοδομές, μία το πρωί και μία άλλη το απόγευμα. Αυτό, φυσικά, έχει ως συνέπεια να καθυστερούν οι παραδόσεις των έργων αλλά και να πιέζεται περαιτέρω λόγω και της αύξησης των τιμών, των οικοδομικών υλικών, η τιμή για την ολοκλήρωσή τους. Το να απαντήσει κανείς στο ερώτημα “πού πήγαν οι εργάτες της οικοδομής;” δεν είναι εύκολο καθώς οι λόγοι είναι πολλοί και ποικίλλουν ακόμα και στις ειδικότητες ή και τις εθνικότητες που συνήθως συνθέτουν το πολύχρωμο εργατικό μωσαϊκό μιας οικοδομής. Αλλά σίγουρα το πρώτο και μεγάλο κακό το έκανε η δεκαετής κρίση στην Ελλάδα στη διάρκεια της οποίας σημειώθηκε μια δίχως προηγούμενο έξοδος εργατικού δυναμικού από τον κλάδο που γίνεται εμφανής σήμερα.

Οι εργατοτεχνίτες άλλωστε τότε είχαν δύο επιλογές ή να αφήσουν πίσω τους την οικοδομή στην Ελλάδα ή να πεινάσουν αφού δεν υπήρχε δουλειά, από τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ προκύπτει ότι η ανέγερση νέων κατοικιών στην Ελλάδα κατέγραψε πτώση της τάξεως του 95% οπό το 2007 μέχρι το τέλος του β’ τριμήνου του 2016, ενώ η πτώση της ιδιωτικής οικοδομικής δραστηριότητας την περίοδο από το 2005 έως το τέλος του α’ εξαμήνου του 2016 άγγιξε το 93% Έτσι, ένα τεράστιο ποσοστό εργατών και τεχνιτών κατά κύριο λόγο αλβανικής καταγωγής είτε πήρε ξανά τον δρόμο της ξενιτιάς μετακινούμενο σε άλλες χώρες της Ε.Ε όπου υπήρχε δουλειά είτε έμεινε στην Ελλάδα αλλά άλλαξε επαγγελματικό προσανατολισμό.

Οι περισσότεροι μετακινήθηκαν στον κλάδο του delivery φαγητού, ο οποίος θριάμβευε και θριαμβεύει. Οι συνθήκες σε αυτό τον κλάδο είναι καλύτερες και οι αμοιβές καλές, ενώ δεν υπάρχει αβεβαιότητα για το μέλλον. Γιατί λοιπόν να αλλάξουν τώρα κλάδο; Το ίδιο αλλά σε πιο έντονο βαθμό ισχύει και για όσους έφυγαν από την Ελλάδα για να δουλέψουν σε άλλες χώρες. Οι καλουπατζήδες/μπετατζήδες και οι σιδεράδες είναι περιζήτητοι στο εξωτερικό. Ομοίως και τα εργατικά χέρια που ασχολούνται με ξυλουργικά, υδραυλικά, ηλεκτρικά. Οχι ότι δεν είναι και οι ανειδίκευτοι οι οποίοι κάνουν τις πασπαρτού δουλειές μιας οικοδομής. Κατά κύριο λόγο οι περισσότεροι μετακινήθηκαν στην Αγγλία, στην Ιταλία, στη Σουηδία και τη Γερμανία. Εκεί τα μεροκάματα είναι τετραπλάσια ή και παραπάνω από τα ελληνικά καθώς φτάνουν και στα 200 ευρώ την ημέρα. Επιπλέον οι χώρες αλλά και οι εταιρείες για να αντιμετωπίσουν την έλλειψη που υπήρχε σε εργατικό δυναμικό εδώ, σαν κάποια κίνητρα για μετεγκατάσταση, όπως δωρεάν στέγαση για μερικούς μήνες ή και εφάπαξ επίδομα. Κάποιος που δεν είχε δουλειά στην Ελλάδα αφού δεν χτιζόταν κανένα ακίνητο στη χώρα, που φλεγόταν από την κρίση δεν χρειαζόταν κάτι άλλο για να πάρει την απόφαση και τις βαλίτσες του. Επιπλέον αυτός που έφυγε στο εξωτερικό δύσκολα θα γυρίσει πίσω στην Ελλάδα για να δουλέψει σε οικοδομή, για ευνόητους λόγους. Επίσης, οι εργάτες κυρίως αλβανικής καταγωγής ένα μεγάλο μέρος αυτών που έμειναν στη χώρα όλα αυτά τα χρόνια εκμεταλλευόμενοι την απουσία ουσιαστικού ανταγωνισμού ανέβηκαν επαγγελματικό επίπεδο. Έγιναν πλέον εργοδότες, ιδιοκτήτες συνεργείων οικοδομών, εργολάβοι. Και όσοι εργάζονταν στην περιφέρεια μετακινήθηκαν στα μεγάλα αστικά κέντρα, κυρίως στην Αθήνα όπου τα μεροκάματα είναι καλύτερα. Σε κάθε οικοδομή υπάρχει όπως είπαμε παραπάνω, ένα μωσαϊκό εθνικοτήτων με ειδίκευση στις δουλειές. Στα μπετά είναι οι Αλβανοί, στα χτίσιμο οι Πολωνοί, οι Ρουμάνοι και οι Αιγύπτιοι, στο μπογιάτισμα οι Πολωνοί. Μεγάλη έλλειψη ακόμη υπάρχει στους εργάτες το λεγόμενο φτηνό μεροκάματο. Παρατηρήσατε απ’ όλα αυτά κάτι να λείπει; Οι άνθρωποι των κατασκευών παραπονιούνται ότι απέχουν τα ελληνικά χέρια από τις οικοδομές. Ίσως λένε πρόκειται για μια διαχρονική παρανόηση ότι η οικοδομή είναι μια πολύ σκληρή δουλειά όπου δεν μπορούν να τη βγάλουν πέρα οι περισσότεροι νέοι και δεν θα την πληρωθούν καλά. Στην πραγματικότητα, εξηγεί κατασκευαστής τη σκληρή δουλειά κάτω από τον ήλιο ή στο κρύο κάνουν αυτοί που σιδερώνουν και οι καλουπατζήδες. Όταν όμως ανεγερθεί η οικοδομή, τα πράγματα είναι πιο χαλαρά. Ναι, σωματική κόπωση υπάρχει, αλλά τα μεροκάματα δεν είναι άσχημα, στη χειρότερη περίπτωση 50 ευρώ και ασφάλιση για έναν ανειδίκευτο και δεν είναι κάτι που δεν βγαίνει. Για κάποιον λόγο όμως οι νέοι δεν συγκινούνται και αποφεύγουν να εργαστούν στην οικοδομή. Αυτό καταδεικνύεται γλαφυρά και από τους αριθμούς. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat το 2008 το ποσοστό του εργατικού δυναμικού του κλάδου των κατασκευών που είχε ηλικία κάτω των 25 ετών έφτανε στο 9.5%. Το 2019 οι νέοι αποτελούσαν μόλις το 2,1%του δυναμικού του κλάδου, με το ποσοστό να έχει διαρκώς φθίνουσα πορεία.  Ένα επιπλέον κακό είναι ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει στην ουσία επαγγελματική εκπαίδευση που να εστιάζει στην κατασκευή ακινήτων. Μπορεί να υπάρχει πληθώρα επιλογών σε σχολές για άριστη επαγγελματική κατάρτιση αρχιτεκτόνων και πολιτικών μηχανικών, δεν συμβαίνει όμως το ίδιο και με τους υπόλοιπους απαραίτητους εργαζομένους για μια οικοδομή. Σχολές δεν υπάρχουν ή αν υπάρχουν είναι ελάχιστες και μη προβεβλημένες. Είναι και ζήτημα νοοτροπίας, ένα ταμπού της ελληνικής κοινωνίας.

Ποιος γονιός θα υπερηφανευτεί ότι στέλνει το παιδί του σε σχολή για να γίνει μπετατζής ή ξυλουργός; Αλλά και να το κάνει πού θα βρει να το στείλει; Πώς θα αποκτήσει ένας νέος γνώση για να γίνει για παράδειγμα καλουπατζής; Ο μόνος τρόπος είναι να πέσει κατευθείαν στα βαθιά πιάνοντας δουλειά σε οικοδομή. Ένας άλλος σημαντικός λόγος για τον οποίο παρά την αύξηση της οικοδομικής δραστηριότητας υπάρχει μεγάλη έλλειψη σε συνεργεία και τεχνίτες, ιδιαίτερα σε αυτούς που αναλαμβάνουν τις βαριές δουλειές μιας οικοδομής, στα αστικά κέντρα και την ηπειρωτική Ελλάδα είναι… τα νησιά στα οποία έχουν μετακομίσει τα συνεργεία. Όχι, δεν πηγαίνουν για διακοπές όλο τον χειμώνα αλλά για δουλειά. Έκρηξη στην οικοδομική δραστηριότητα υπάρχει, όπως είναι φυσικό όχι μόνο στην ηπειρωτική χώρα αλλά και στα νησιά όπου χτίζονται διαρκώς νέα ξενοδοχεία, κάθε μεγέθους, αλλά και κατοικίες είτε ιδιωτικές είτε με στόχο να νοικιάζονται τη θερινή σεζόν. Αλλά και οι υπάρχουσες ανακαινίζονται για να υποδεχτούν τους τουρίστες με μεγαλύτερες αξιώσεις και φυσικά σε καλύτερη τιμή. Όπως εξηγούν παράγοντες του κλάδου, τα μεροκάματα στα νησιά είναι συνήθως καλύτερα και συχνά παρέχονται και bonus για να μετακινηθούν εκεί τα συνεργεία. Κάποιοι προπληρώνουν την εργασία ενώ άλλοι καλύπτουν εξ ολοκλήρου το κόστος διαμονής ή τη σίτιση. Το ντεζαβαντάζ, ωστόσο, είναι ότι υπάρχει ένα σχετικά μικρό χρονικό παράθυρο για να γίνουν όλες οι εργασίες. Βάσει νόμου όλες οι ανακαινίσεις και λοιπές οικοδομικές εργασίες στα νησιά θα πρέπει να γίνονται από τον Οκτώβριο μέχρι και τον Φεβρουάριο για τον προφανή λόγο της μη διατάραξης του τουριστικού προϊόντος.

Πηγή: “ΗΧΩ ΤΩΝ ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΩΝ”